Bargilya

Bargilya Antik Kenti Pegasus’un sikkelerde uçtuğu, Artemis Kindyas’ın kenti: Tuzla Gölü kıyısındaki unutulmuş Karya limanı

Bargilya Antik Kenti, Muğla’nın Milas ilçesinde, Boğaziçi Mahallesi’nin yakınında, Tuzla Gölü ile Varvil Koyu’nun buluştuğu yerde bulunan bir Karya kentidir. Antik kaynaklarda Bargylia, Türkçede Varvil adıyla da anılır.

Antik çağda denize açılan korunaklı bir liman kentiydi. Makedon kralı V. Filip’in donanmasıyla burada kuşatıldığı, yağmurun bile ıslatamadığı söylenen Artemis heykeliyle ün kazandı.

Bugün Milas-Bodrum Havalimanı’na yalnızca birkaç dakika uzaklıktaki kalıntılar, zeytinlikler ve flamingoların süzüldüğü göl manzarası arasında sessizce bekliyor. Bölgenin diğer antik kentleri için Bodrum tarihi yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Konum
Boğaziçi, Milas
Antik adı
Bargylia, Andanos
Simgesi
Pegasus ve Artemis Kindyas
Giriş
Ücretsiz, görevli yok

Bargilya Antik Kenti: Kısa Zaman Çizelgesi

Kentin binlerce yıllık hikâyesinin dönüm noktaları:

Efsanevi kuruluş

Bellerophon, Pegasus’un tekmesiyle ölen dostu Bargylos’un anısına kenti kurar.

MÖ 5. yüzyıl

Kent, Atina önderliğindeki Delos Deniz Birliği’nin vergi listelerinde yer alır.

MÖ 3. yüzyıl

Üzerinde Artemis Kindyas heykeli bulunan ilk sikkeler basılır.

MÖ 201-200

Makedon kralı V. Filip, donanmasıyla Bargylia limanında kışı geçirir.

Roma dönemi

Surlar, su kemeri ve hamamlarla kent varlığını sürdürür.

Bizans dönemi

Kent piskoposluk merkezi olur, zamanla terk edilir.

Bargilya Antik Kenti Nerede?

Kalıntılar, Milas ilçesine bağlı Boğaziçi Mahallesi’nin çevresinde, Güllük Körfezi’nin güneydoğu ucunda yer alır. Bölge, eski adıyla Varvil olarak bilinir; bazı kaynaklarda kalıntıların bir bölümü komşu Dörttepe Köyü sınırlarında gösterilir.

Antik kent, Varvil Koyu’na uzanan küçük bir yarımadadaki tepeciklere ve yamaçlara yayılmıştır. Antik çağda koy, denize dar bir boğazla açılan derin ve korunaklı bir iç limandı; bugün ise büyük bölümü Tuzla Gölü adı verilen sığ bir lagüne dönüşmüştür.

Boğaziçi, Milas-Bodrum Havalimanı’ndan yalnızca on dakika uzaklıkta, kıyısı balık restoranlarıyla dolu bir balıkçı köyüdür.

  • Havalimanıyakl. 10 dk
  • Güllükyakl. 15 km
  • Milasyakl. 20 km
  • Bodrumyakl. 40 km

Bargilya Adının Kökeni ve Bellerophon Efsanesi

Antik yazar Bizanslı Stephanos’un aktardığı efsaneye göre kentin kuruluşu, mitolojinin ünlü kahramanı Bellerophon’a dayanır.

Korinthos kralı Glaukos’un oğlu Bellerophon, kanatlı atı Pegasus ile Likya’da ağzından alevler saçan canavar Khimaira’yı öldürmüştü. Bu maceralar sırasında yakın dostu Bargylos (ya da Bargylas), Pegasus’un attığı bir çifteyle hayatını kaybetti.

Dostunun ölümüne çok üzülen Bellerophon, onun anısını yaşatmak için bu kenti kurdu ve adını ona verdi. Bu yüzden kentin sikkelerinde sık sık Pegasus tasvirine rastlanır.

Andanos ve Bilimsel Açıklamalar

Stephanos, kentin daha eski adının Andanos olduğunu da yazar. Prof. Bilge Umar’a göre Bargilya adı Luvi ya da Karya dilinden gelir ve “yüksekteki yer” anlamını taşır.

Bellerophon efsanesi büyük olasılıkla, Karya kökenli bir adı Yunan mitolojisine bağlamak için sonradan oluşturulmuş bir köken hikâyesidir. Bu durum, Karya kentlerinde sıkça görülen bir eğilimdir.

Karya ve Klasik Dönemde Bargylia

Kentin adı ilk kez MÖ 5. yüzyılda, Atina önderliğindeki Delos Deniz Birliği’ne ödenen vergi listelerinde geçer. Bu, o dönemde kendi yönetimi olan, düzenli vergi ödeyen bir kent devleti olduğunu gösterir.

Karya bölgesinin kıyı kentlerinden biri olan Bargylia, ekonomisini deniz ticareti, balıkçılık, tuz üretimi ve verimli arazilerdeki tarıma dayandırıyordu. Korunaklı limanı, kenti Milas (Mylasa) ile Ege arasında doğal bir çıkış noktası yapıyordu.

Coğrafyacı Strabon, Bargylia’yı Güllük Körfezi kıyısında, komşusu Iasos ile Myndos arasındaki kentler arasında sayar. MÖ 4. yüzyılda bölge, Hekatomnid hanedanının ve Mausolos’un yönetimindeki Karya satraplığının parçasıydı.

Komşu kentler hakkında Güllük rehberimize ve Mausoleion yazımıza bakabilirsiniz.

Makedon Kralı V. Filip’in Bargylia’da Kuşatılması

Kentin tarihteki en ünlü sahnesi, MÖ 201-200 kışında yaşandı. Makedon kralı V. Filip, Ege’deki seferi sırasında Rodos ve Pergamon kralı I. Attalos’un donanmalarıyla savaştı.

Sakız açıklarındaki deniz savaşından sonra Filip donanmasıyla Bargylia limanına sığındı. Rodos ve Pergamon gemileri körfezin ağzını kapatınca kral, erzakı kıt bir bölgede kışı geçirmek zorunda kaldı.

Tarihçi Polybios, Filip’in burada denize açılmaktan korktuğunu ve Makedonya’daki gelişmeler yüzünden derin bir kaygıya kapıldığını anlatır. Polyainos’un aktardığı bir savaş hilesine göre kral, sonunda düşmanı oyalayarak gece limandan kaçmayı başardı.

Bu olay, Roma’nın Doğu Akdeniz’e müdahalesine yol açan İkinci Makedon Savaşı’nın (MÖ 200-197) arka planında önemli bir yer tutar.

Düzeltme: Bazı kaynaklarda Büyük İskender’in kenti askeri üs olarak kullandığı yazar. Kaynaklarda doğrulanan olay ise V. Filip’in MÖ 201-200’de burada kuşatılmasıdır.

Rodos ve Roma Döneminde Bargilya

Filip’in yenilgisinden sonra Roma, onun Anadolu’da ele geçirdiği kentlerin özgür bırakılmasını istedi. Bargylia da bu kentler arasındaydı.

MÖ 188’deki Apameia Barışı’ndan sonra Karya’nın büyük bölümü Rodos’un denetimine girdi. Bu döneme ait, Rodos’un Bargylia ile komşu bir kent arasındaki anlaşmazlıkta hakemlik yaptığını gösteren önemli bir yazıt 1996’da bulunmuştur.

MÖ 167’de Roma Senatosu Karya’yı Rodos egemenliğinden kurtardı. MÖ 129’da kurulan Asya eyaletiyle Bargylia, Roma yönetimine bağlandı.

Roma döneminde kent sikke basmayı sürdürdü, surlarını onardı ve su kemeriyle beslenen hamamlar inşa etti. Bu sikkelerin birçoğunda Bellerophon ile Pegasus tasvirleri görülür. Ancak kent hiçbir zaman büyük bir metropol düzeyine ulaşmadı.

Artemis Kindyas: Bargylia’nın Büyük Tanrıçası

Kentin dini hayatının merkezinde, yerel bir tanrıça olan Artemis Kindyas vardı. Strabon’a göre tanrıçanın kutsal alanı, kentin yakınındaki Kindye adlı yerdeydi.

Yağmur Yağmayan Heykel

Tarihçi Polybios, Bargylialıların ve komşu Iasosluların ilginç bir iddiasını aktarır: Kendi tanrıçalarının, yani Artemis Kindyas ile Artemis Astias’ın heykellerinin üzerine ne yağmur ne de kar yağarmış.

Araştırmacılar bu inancın, iki komşu kent arasındaki rekabetin bir yansıması olduğunu düşünür. Artemis Kindyas heykeli, kentin MÖ 3. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen en eski sikkelerinde bir simge olarak yer alır.

Kutsal Alanın Yeri

Tapınağın yerinin, kalıntıların doğusunda, Kemikler Köyü’nün altındaki küçük bir tepecikte olduğu düşünülmektedir. Bu bölgede mermer bloklar, tanrıçaya adanmış yazıtlar ve kabartmalı sunak parçaları bulunmuştur.

Kabartmalı bir sunakta uzun elbiseli, elinde ok taşıyan Artemis, lir çalan Apollon ve pelerinli bir erkek figürü tasvir edilmiştir. Bu erkek figürünün kente adını veren Bargylos olduğu düşünülür.

Bizans Döneminde Kent

Hristiyanlığın yayılmasından sonra kent bir piskoposluk merkezi oldu. Bugün de Katolik kilisesinin unvan piskoposlukları arasında adı geçer.

Roma sonrası dönemde tapınak alanının bulunduğu tepede bir kilise yapıldığı düşünülür. Bizans surları ve bazı dini yapı kalıntıları bu dönemin izlerini taşır.

Zamanla Varvil Koyu’nun ağzının dolması ve sığlaşması, kentin deniz bağlantısını zayıflattı. Ticaret yollarının değişmesi ve kıyı yerleşimlerini tehdit eden akınlarla kent yavaş yavaş terk edildi.

Bargilya Antik Kenti’nde Günümüze Ulaşan Kalıntılar

Alanda bugüne kadar sistematik ve kapsamlı bir bilimsel kazı yapılmamıştır. Bu nedenle bilgilerimiz sınırlıdır ve yapıların çoğu toprak altındadır. Görülebilen başlıca kalıntılar şunlardır:

Surlar

Kente ait büyük blok taşlardan surların parçaları; büyük bölümü Roma ve Bizans dönemine aittir.

Tiyatro

Tiyatronun güney duvar parçaları görülebilir. Oturma basamakları zamanla sökülerek başka yapılarda kullanılmıştır.

Odeon

Charles Newton 19. yüzyılda oturma sıralarını gördüğünü yazmıştır; bugün bunlardan eser kalmamıştır.

Tapınak ve stoa

Tapınağa ait olduğu düşünülen temeller, sütun parçaları ve küçük bir stoa kalıntısı.

Su kemeri ve hamam

Roma dönemine ait su kemeri ve hamam kalıntıları.

Nekropol

Kentin çevresinde mezarlık alanları ve göl kıyısındaki antik yol izleri.

Önemli: Bargylia birinci derece arkeolojik sit alanıdır. 2015’te özel mülkiyetteki yaklaşık 330 bin metrekarelik arazinin bir emlak ilanıyla satışa çıkarılması büyük tepki toplamış, arkeologlar alanın kamulaştırılarak korunmasını istemişti.

Bargylia’dan Çıkan Önemli Buluntular

Kazı yapılmamış olmasına rağmen bölgeden önemli eserler ele geçmiştir:

  • Üç Kral Yazıtı: 1996’da körfezin kuzeydoğusundaki Hasanbağı yakınlarında bulunan bu Rodos kararnamesi, III. Antiokhos, V. Ptolemaios ve V. Filip’ten söz eder. Bugün Milas Müzesi’ndedir.
  • Skylla heykel grubu: Bir anıtın tepesini süsleyen, köpekleriyle birlikte tasvir edilmiş deniz canavarı Skylla heykeli British Museum koleksiyonundadır.
  • Sikkeler: Pegasus, Bellerophon ve Artemis Kindyas tasvirli Bargylia sikkeleri dünyanın birçok müze ve koleksiyonunda bulunur.
  • Yazıtlar: Tanrıçaya adanmış çok sayıda yazıt, Artemis Kindyas kültünün kentteki gücünü belgeler.

Bölgenin sualtı ve kara buluntularını görmek için Bodrum müzeleri rehberimize göz atabilirsiniz.

Komşu Kentler: Iasos, Euromos ve Mylasa

Bargylia, Güllük Körfezi çevresindeki zengin Karya kentleri ağının bir parçasıydı. Bu komşularla ilişkisi, kentin tarihini anlamak için önemlidir.

Iasos

Körfezin karşı kıyısındaki liman kenti. Artemis Astias kültü ve yunuslu çocuk Hermias efsanesiyle ünlüdür; Bargylia ile dini bir rekabet içindeydi.

Mylasa (Milas)

Hekatomnid hanedanının ilk başkenti ve Karya’nın en önemli iç kentlerinden biri. Zeus Karios tapınağıyla tanınırdı.

Euromos

Milas’ın kuzeyindeki, Anadolu’nun en iyi korunmuş Zeus tapınaklarından birine sahip kent.

Halikarnassos

Mausolos’un başkenti, bugünkü Bodrum. Yarımadanın siyasi ve ticari merkeziydi.

Bu kentler arasındaki ilişkiler yalnızca ticari değil, aynı zamanda siyasi ve dini bir rekabete de dayanıyordu. Rodos’un hakemlik yaptığı sınır anlaşmazlıkları, kentlerin topraklarını ne kadar titizlikle koruduğunu gösterir.

Bölgeyi gezerken bu kentleri bir rota üzerinde birleştirmek, antik Karya’nın nasıl bir yerleşim ağına sahip olduğunu anlamanızı kolaylaştırır. Iasos’un hikâyesi için Hermias yazımıza göz atabilirsiniz.

Kalıntıları Okuma Rehberi

Alanda tabela ya da bilgilendirme panosu neredeyse yoktur. Kalıntıları ayırt etmek için şu ipuçları işinize yarar: Düzgün kesilmiş büyük bloklardan oluşan duvarlar genellikle Helenistik döneme, küçük taş ve harçla örülmüş duvarlar ise Roma ve Bizans dönemine aittir.

Tiyatroyu, yamaca yaslanmış yarım daire biçimli çukurdan tanıyabilirsiniz. Göl kıyısına doğru inen yol izleri ve kemer parçaları ise su kemeri ile antik yolun kalıntılarıdır.

Tuzla Gölü, Boğaziçi ve Doğal Çevre

Bölgeyi özel kılan, tarihle doğanın iç içe geçmesidir. Antik limanın yerini alan Tuzla Gölü, Türkiye’nin önemli sulak alanlarından biridir.

Özellikle kış aylarında büyük flamingo sürüleri göle gelir. Kuş gözlemcileri için bölge, Ege’nin en güzel noktalarından biridir; ilkbahar ve sonbaharda göçmen kuşlar da görülebilir.

Bölge, geçmişte tuz yataklarıyla ünlüydü; Tuzla adı da buradan gelir. Boğaziçi köyünde balıkçılık geleneği hâlâ sürüyor ve göl kıyısındaki restoranlarda taze balık yiyebilirsiniz.

Varvil Koyu doğal bir iç liman gibidir ve Güllük’ten tekneyle yaklaşık yarım saatte ulaşılabilir. Zeytinlikler, göl ve antik taşlar, bölgeye dingin ve unutulmaz bir atmosfer verir.

Bargilya Antik Kenti’ne Nasıl Gidilir?

En kolay yol özel araçtır. Bodrum-Milas karayolu üzerinden havalimanı kavşağına gelip Boğaziçi tabelalarını takip edebilirsiniz. Anayoldan ayrıldıktan sonra yaklaşık 4 km ilerleyerek köye ulaşılır.

Milas’tan Boğaziçi’ne dolmuşlar çalışır, ancak sefer saatleri değişkendir. Yaz aylarında Güllük’ten tekneyle koya gitmek de keyifli bir seçenektir.

Google Haritalar’da aç

Ziyaret İpuçları

  • Giriş: Ücretsizdir; alanda bilet gişesi ya da görevli yoktur.
  • Olanaklar: Alanda tuvalet, büfe ya da gölgelik yoktur; ihtiyaçlarınızı Boğaziçi’nden karşılayın.
  • Ayakkabı: Zemin engebeli ve otlarla kaplıdır, rahat ayakkabı giyin.
  • Zaman: İlkbahar ve sonbahar idealdir; yazın sabah erken saatlerde gidin.
  • Saygı: Sit alanındaki taşlara zarar vermeyin, özel mülkiyetteki arazilere izinsiz girmeyin.

Rotanızı Genişletin

Bu gezinizi aynı gün Iasos, Euromos ve Milas ile birleştirebilirsiniz. Akşam yemeği için Güllük’e geçip körfez manzarasında balık yiyebilirsiniz. Bölgedeki diğer Karya kentleri için Pedasa ve Lelegler yazılarımıza da bakabilirsiniz.

Son söz: Bargilya Antik Kenti; mitolojik kökeni, Artemis Kindyas kültü, V. Filip’in kuşatıldığı limanı ve Pegasus’lu sikkeleriyle Karya’nın en ilgi çekici, ama en az bilinen kentlerinden biridir. Kazıları başladığında çok daha fazlasını anlatacağı kesin.

Bargilya Antik Kenti Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bargilya Antik Kenti nerede?

Kalıntılar Muğla’nın Milas ilçesinde, Boğaziçi Mahallesi çevresinde, Tuzla Gölü ile Varvil Koyu’nun kıyısındadır. Milas-Bodrum Havalimanı’na yaklaşık on dakika uzaklıktadır.

Bargilya’nın antik adı nedir?

Kent antik kaynaklarda Bargylia olarak geçer. Bizanslı Stephanos daha eski adının Andanos olduğunu yazar; bölge bugün Varvil adıyla da bilinir.

Bargilya adı nereden gelir?

Efsaneye göre Bellerophon, Pegasus’un tekmesiyle ölen dostu Bargylos’un anısına kenti kurup ona onun adını verdi. Bilge Umar’a göre ad Luvi ya da Karya dilinden gelir ve “yüksekteki yer” anlamına gelir.

Bargylia sikkelerinde neden Pegasus var?

Kentin kuruluş efsanesi Bellerophon ve kanatlı atı Pegasus’a dayandığı için sikkelerde sık sık Pegasus tasviri kullanıldı. Bazı sikkelerde Artemis Kindyas heykeli de yer alır.

Artemis Kindyas kimdir?

Kentin baş tanrıçası olan yerel bir Artemis’tir. Polybios’a göre Bargylialılar, tanrıçanın heykelinin üzerine ne yağmur ne de kar yağdığına inanırdı.

V. Filip Bargylia’da ne yaptı?

Makedon kralı V. Filip, MÖ 201-200 kışında Rodos ve Pergamon donanmalarınca abluka altına alınınca donanmasıyla Bargylia limanında kışı geçirdi. Sonunda bir hileyle limandan kaçmayı başardı.

Bargilya’da kazı yapılıyor mu?

Hayır, alanda bugüne kadar sistematik bir bilimsel kazı yapılmamıştır. Bu nedenle yapıların büyük bölümü hâlâ toprak altındadır.

Bargilya’da neler görülebilir?

Sur parçaları, tiyatronun güney duvarları, tapınak temelleri, küçük bir stoa, Roma dönemine ait su kemeri ve hamam kalıntıları ile nekropol alanı görülebilir.

Bargilya’ya giriş ücretli mi?

Hayır, giriş ücretsizdir. Alanda görevli, bilet gişesi, tuvalet ya da büfe bulunmaz.

Bargilya Antik Kenti neden satışa çıkarıldı?

Birinci derece sit alanı olan arazinin bir bölümü özel mülkiyettedir. 2015’te bir emlak ilanıyla satışa çıkarılması tepki çekmiş, arkeologlar alanın kamulaştırılmasını istemişti.

Üç Kral Yazıtı nedir?

1996’da Bargylia çevresinde bulunan bir Rodos kararnamesidir. III. Antiokhos, V. Ptolemaios ve V. Filip’ten söz eden yazıt bugün Milas Müzesi’nde korunmaktadır.

Tuzla Gölü’nde flamingo var mı?

Evet, Tuzla Gölü özellikle kış aylarında büyük flamingo sürülerine ev sahipliği yapar. Bölge kuş gözlemcileri için önemli bir sulak alandır.

Bargilya’ya nasıl gidilir?

Bodrum-Milas karayolundan havalimanı kavşağına gelip Boğaziçi tabelalarını izleyerek ulaşılır. Milas’tan dolmuş, yazın Güllük’ten tekne seçenekleri de vardır.

Bargilya gezisi ne kadar sürer?

Kalıntıları gezmek için 1-2 saat yeterlidir. Göl kıyısında balık yemek ve kuş gözlemi eklenirse yarım gün ayırmak idealdir.

Önceki İçerik
Sonraki İçerik

Son Eklenenler